„Veče laureata“ – prikazani dokumentarni filmovi Jugoslovenske kinoteke iz perioda 1910-1941. godina

13.11.2019. godine

U okviru 13. Međunarodnog filmskog festivala „Prvi kadar“ u Domu omladine održano je Veče laureata – Jugoslovenska kinoteka. Za tu priliku iz bogate kolekcije Arhiva Jugoslovenske kinoteke-Nacionalni filmski arhiv Republike Srbije prikazani su „Dokumentarni filmovi o BiH od 1910. do 1941. godine“.

Upravnik Arhiva Jugoslovenske kinoteke Aleksandar Erdeljanović rekao je da je pripremljen interesantan program filmova u trajanju od 90 minuta, praktično od prvih sačuvanih snimaka, negdje od 1910. godine pa do početka Drugog svjetskog rata.  On je napomenuo da su neki od materijala prikazani po prvi put.

„Trudili smo se da prikažemo i cele i delove nekih filmova kako bi zvornička publika videla što više materijala iz različitih delova Republike Srpske, odnosno BiH. Filmovi su valorizovani po istorijskom značenju, među kojima se nalazi i skoro pronađeni film o poseti Austro-ugarskog cara Franje Josifa Sarajevu, negde oko 1910. godine. Tu se nalazi i vredan filmski materijal velike francuske filmske kuće „Pate“ u kojem se vidi kako je Sarajevo izgledalo u vremenu pred balkanske ratove. Prikazan je i istorijski neizmerno značajan materijal koji je snimio Anton Valić  28. juna 1914. godine,  kada je nadvojvoda Franc Ferdinand sa suprgom Sofijom došao pred gradsku većnicu u Sarajevu. Malo kasnije na njih je atentat izvršio Gavrilo Princip što će biti iskorišteno za početak Prvog svetskog rata, jer su Srbi nepravedno optuženi za izazivanje rata – rekao je Erdeljanović i dodao da je atentat „mladobosanaca“ iskorišten da se napadne Srbija, što je bilo planirano godinama unaprijed.

Erdeljanović je rekao da je prikazan vjerovatno i najstariji film o Banjaluci, snimljen 1922. ili 1923. godine, kao i nekih drgih mjesta.

On je kao zanimljiv ocijenio i filmski materijal filmske kuće „Pate“ sa snimcima jugoslovenskih krajolika iz 1927. ili 1928. godine.

„Oni su bojeni, ne u klasičnim bojama nego specijalno, putem kalupa, kako je rađeno u periodu nemog filma, što vrlo lepo i zanimljivo deluje. Vrlo zanimljiv je i filmski materijal nemačke proizvodnje koji je nastao tridesetih godina prošlog veka u Kraljevini Jugoslaviji, a jedan od najzanimljivijih je i splavarenje Drinom. Među materijalima koji su prikazani je i poseta predsednika Vlade Kraljevine Jugoslavije Milana Stojadinovića Železari Zenica. Naime, Stojadinovićeva stranka, Jugoslovenska radikalna zajednica, imala je i svoje filmsko odelenje koje je snimalo njegove političke nastupe, jer je bio vrlo moderan političar. Pored ovih, zvornička publika videla je i snimke pionira naše kinematografije Franje Ledića iz Dervente, koji je imao filmski studio u Beogradu i koji je tridesetih godina dosta snimao oko Banjaluke. Prikazan je i njegov film koji je delimično sniman pre i početkom rata,  u kojem se prepoznaju neki ljudi u ustaškim uniformama.“

Prikazani su i filmovi Spiridona Špire Bocarića, direktora ondašnjeg Muzeja u Banjaluci, koji je radio etnografske filmove, snimao Banjaluku, ali i druga mjesta.

„Videli smo jedan od najlepših filmova i jedan od naših prvih filmova u boji koju je za Agenciju „Putnik“ 1938. ili 1939. godine  snimio Vladeta Limić, beogradski fotograf. Reč je o filmu „Drina“, sa splavarenjem u kome smo videli Zvornik i vašar u Zvorniku. Prikazali smo i amaterski film, jedini snimak Pala pre Drugog svetskog rata.“

Zanimljivo putovanje u filmu završeno je sa snimkom ulaska Nemaca u Sarajevo i sa skidanjem ploče Gavrilu Principu koja je završila kod Hitlera. Prikazana je novopronađena fotografija gde Hitler drži tu ploču.

Erdeljanović je istakao da je ogroman istorijski značaj  materijala i snimaka koje posjeduje Jugoslovenska kinoteka, jer na njima vidimo ona mjesta i gradove kakvi više ne postoje, vidimo istorijske ličnosti.

„Mnogi od tih materijala su jedinstveni, postoji samo po jedan snimak izvesnih mesta pre Drugog svetskog rata. Ti materijali su i u filmskom smislu vrlo značajni i vidi se i razvoj kinematografije.“

Savjet 13. Međunarodnog filmskog festivala „Prvi kadar“ donio je odluku da se priznanje „Lik kneza Pavla“ za doprinos u očuvanju filmske građe i širenja filmske kulture dodijeli Jugoslovenskoj kinoteci iz Beograda, povodom obilježavanja 70 godina od osnivanja ove značajne filmske institucije.

Nagradu je na svečanosti otvaranja Festivala u ime Jugoslovenske kinoteke primio Aleksandar Erdeljanović, a uručila je umjetnički direktor i selektor Festivala Aleksandra Mitrić-Štifanić.