U Zvorniku prikazan film i otvorena Izložba fotografija Riste Marjanovića

15.03.2019. godine

 U Domu omladine u Zvorniku prikazan je dokumentarni film „Rado ide Srbin u vojnike“ koji je režirao Dragan Elčić, dekan Akademije umjetnosti u Beogradu. Po završetku projekcije filma u Crkvenoj sali otvorena je Izložba fotografija „Ratni foto-reporter Rista Marjanović“, autora Snežane Negovanović i Milojka Gordića (Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda).

Film govori o Risti Marjanoviću, prvom srpskom foto-reporteru, koji je po nalogu  „Njujork heralda“ došao u Srbiju i kamerom zabilježio borbu za opstanak i herojstvo srpskih vojnika u Prvom svjetskom ratu.

Na Izložbi je predstavljena zbirka fotografijaRiste Marjanovića koja je 1958. godine stavljena pod zaštitu države i prepoznata kao nacionalno kulturno blago i istorijski izvor prvog reda. Izložba je nastala povodom 100 godina od Prvog svjetskog rata i u okviru nje su izložene 172 odabrane fotografije iz tog perioda. Rista Marjanović je najznačajniji srpski fotograf iz tog perioda sa 8.542 reprodukovana snimka, od kojih se na Prvi svjetski rat odnosi oko 500.

Današnjim događajima prisustvovali su gradonačelnik Zvornika Zoran Stevanović, Elčić, Negovanovićeva,  direktor Vojnofilmskog centra „Zastava filma“ potpukovnik Goran Ikonić i Ristina unuka  Zorana Vojnović, kao i brojna zvornička publika.

Ikonić se ispred Ministarstva odbrane Republike Srbije zahvalio Gradskoj upravi Zvornik i gradonačelniku Stevanoviću jer su organizovali premijeru filma.

– „Zastava film“ je ustanova u okviru Ministarstva odbrane Srbije čija je jedna od najvažnijih misija  njegovanje svijetlih tradicija srpske vojske i čuvanje od zaborava istaknutih velikana i slavnih predaka.Jedan od njih je svakako Risto Marjanović, čovjek koji je svojim fotografijama obilježio jedan značajan period srpske vojničke istorije. Obilježio je Veliki rat i da nije bilo njega i njegovih fotografija mi vjerovatno danas  ne bi znali dobar dio istine šta se zapravo dešavalo i na koji način,  kako i  kroz koju je golgotu prošla srpska vojska u Velikom ratu – istakao je Ikonić.

Elčić se nakon projekcije filma zahvalio porodici Marjanović bez čijeg, kako je rekao, blagoslova i pomoći ne bi bilo ovog filma, odnosno ne bi mogli na poseban način oslikati ovu priču koja je, prije svega priča o Velikom ratu.

– Zahvaljujem se i„Zastava filmu“ što je dao podršku i snagu da napravimo ovako nešto. Zahvaljujem se direktoru fotografije koji je prošao cijelu priču koju je prošao Risto, profesoru Šurlanu koji je radio na fotografijama kad je u pitanju obrada zvuka i koji je oživjeo svaku sliku na svoj način, montažerki Jeleni Janković na obavljenom sizifovskom poslu, Drašku Jankoviću, kompozitoru i diregentu, koji je sve ovo oslikao muzički, sa neverovatnim autorskim pečatom. To je ekipa koja je imala čast i zadovoljstvo da najprije u Beogradu, potom u Banjaluci i danas u Zvorniku prikaže premijerno ovaj film – rekao je Elčić.

Film je nazvan po posveti na jednoj od fotografija Riste Marjanovića.

Negovanovićeva je napomenula da su zajednički realizovali ove odvojene projekte koji se bave istom tematikom, a to su fotografije Riste Marjanovića iz Prvog svjetskog rata.

– Ovo je samo mali segment Ristinog stvaralašatva, ali najznačajnije je to što su njegove fotografije, kao zvaničnog fotoreportera Srpske vrhovne komande, uticale na  medije i svjetsku javnost na izložbama u Parizu, Londonu, Americi, koje su organizovane pred kraj Prvog svjetskog rata, znatno su uticale na njegov kraj. Ja dolazim iz Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda koji njeguje višedecenijskusaradnju sa porodicom Riste Marjanovića kod kojih se i dalje nalaze originalni negativi koje je Risto sačuvao – istakla je Negovanovićeva.

Ona je dodala da je Risto bio veliki stvaralac, izuzetan fotoreporter, prvi zvanični srpski fotoreporterkoji je stvarao u periodu od 1910. godine do 1960. godine.

– Cilj filma i izložbe jeobilježavanje i Prvog svjetskog rata i teme golgote, jer neke od ovih fotografija prerasle su okvire povoda svog nastanka i postale su ikone stradanja srpskog naroda, a prije svega su osnova naše vizuelne memorije vezane za Prvi svjetski rat – naglasila je Negovanovićeva.

Vojnovićeva je rekla daza nju predstavlja čast što je snimljen film i što je postavljena izložba, jer se sa ovim filmom i izložbom Rista Marjanović vraća na poziciju s koje je davno sklonjen.

-On je vremenom zaboravljen i izbrisan, a njegove fotografije se koriste bez njegovog potpisa i njegovog naziva. Njegove fotografije lako je prepoznati, ali se o njemu i njegovom životu jako malo zna – rekla je Vojnovićeva.

Gradonačelnik Stevanović istakao je da izložba i film predstavljaju jedno istorijsko svjedočanstvo.

-Mislim da nismo svjesni koliko je ovo vrijedno i kakve stvari čuva od zaborava, a štoi naši sugrađani imaju priluku da vide ovih dana u našem gradu. Poslije viđenog pitam se i da li smo svjesni čiji smo potomci, kakve smo pretke imali, kroz kakvu su golgotu prolazili da sačuvaju svoj narod i život na ovim prostorima.  Nažalost, mi smo svjedoci nečega drugog, mi pamtimo ovaj zadnji rat, a svaki rat je muka za sve ljude koji žive na tim prostorima.Mislim da i premijera filma i izložba treba da nas opet sve zajedno natjeraju da razmišljamo u pozitivnom smislu, da svi radimo na tome da se na ovim prostorima nikada više ne desi jedno takvo zlo kakvo je rat – istakao je gradonačelnik.

Rista Marjanović je rođen u Šapcu, a školovao se u Beogradu. Živeo je i u Beču, Berlinu i Parizu, gdje je radio kao fotograf i urednik ilustracije u američkom listu „Njujork herald“. Fotografijama je zabilježio važne momente srpske vojske u balkanskim ratovima i u Velikom ratu. Osnovao je novinsku agenciju „Avala“ koja je nakon Drugog svjetskog rata prerasla u agenciju „Tanjug“. Marjanović je umro 1969. godine, a ove godine se obilježava pola vijeka od njegove smrti.

Projekciju filma i izložbu koja je otvorena do 22. marta od 10:00 do 20:00 časova, omogućila je Gradska uprava Zvornik u saradnji sa Vojnofilmskim centrom „Zastava film“ Ministarstva odbrane Republike Srbije i Zavodom za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.