O Zvorniku

Mapa Grada Zvornik.pdf

Teritorija Grada Zvornik prostire se na površini od 371,95 km2 i nalazi se u sjevero-istočnom dijelu Republike Srpske i Bosne i Hercegovine, na potezu koji se u regionalnim okvirima izdvaja kao Srednje Podrinje( Umjesto regije Srednje Podrinje u praksi je prihvaćeno shvatanje da je to regija Birač, u koju se svrstava i Grad Zvornik. Birač je, geografski, uži prostor od Srednjeg Podrinja i ne zahvata u cjelosti Grad Zvornik).

Grad Zvornik leži na istočnim obroncima Majevice na nadmorskoj visini od 146 m. Zvornik ima povoljan geostrateški položaj jer se u njemu ukrštaju važni putevi prema Sarajevu, Beogradu, Novom Sadu, Bijeljini i Tuzli. Skoro da je geografski lociran tačno na sredini puta za tri velika urbana centra: Beograd, Novi Sad i Sarajevo. Preko četiri mosta na rijeci Drini odvija se drumski i željeznički saobraćaj sa svim dijelovima Srbije. Srednje Podrinje (Birač) se nalazi u blizini razvijenih poljoprivrednih rejona, kao što su Semberija i Mačva, te značajnih industrijskih centara kao što su Tuzla, Šabac , Brčko i dr. Grad Zvornik graniči se sa opštinama Bratunac, Milići, Vlasenica, (na jugu), Šekovići, Osmaci, Sapna (na zapadu), Ugljevik i Bijeljina (na sjeveru), a na istoku rijekom Drinom sa Republikom Srbijom. Prema zadnjem popisu broji 63688 stanovnika.Grad ima 61 mjesnu zajednicu: Centar, Srpska Varoš, Novo Naselje, Karakaj, Čelopek, Tršić, Tabanci, Kozluk, Skočić, Kiseljak, Jasenica, Trnovica, Pađine, Roćević, Donji Šepak, Srednji Šepak, Gornji Šepak, Lokanj, Pilica, Malešić, Jusići, Androvići, Boškovići, Šetići, Klisa, Gornji Šetići, Petkovci, Đulići, Ristići, Cer, Jardan, Gornji Grbavci, Donji Grbavci, Kitovnice, Baljkovica, Križevići, Oraovac, Šćemlija, Gušteri, Glumina, Jošanica, Gornje Snagovo, Srednje Snagovo, Kula Grad, Divič, Gornja Kamenica, Donja Kamenica, Liješanj, Đevanje, Drinjača, Zelinje, Novo Selo, Sultanovići, Liplje, Samari, Ulice, Ekonomija, Branjevo, Dugi Dio, Kučić Kula i Glodi.
Zvornik je jedan od najstarijih gradova na prostoru Republike Srpske i Bosne i Hercegovine. Teritorija Zvornika ležala je u Rimsko doba na vrlo važnoj saobraćajnici koja je vezivala rimske rudnike u Srebrenici (Domaviji) sa važnim rimskim centrom Sremskom Mitrovicom (Sirmium) u kome je bila kovnica novca a izvijesno vrijeme i rezidencija careva. Ostaci ove rimske ceste nađeni su sjeverno od Bratunca, kod Voljevice, i sjeverno od Zvornika, između Branjeva i Šepka u dužini od tri kilometra. Rimski tragovi pokazuju da je kraj oko Zvornika bio gusto naseljen i da je rimskim utvrdama bio dobro zaštićen. Postoji više pretpostavki o mjestu gdje se nalazilo rimsko utvrđenje-grad Ad Drinum a najprihvaćenija je da se ovo naselje nalazilo na ušću rijeke Drinjače u Drinu.
Zvornik se prvi put pominje u istoriji 1410. godine i to pod imenom Zvonik, a od 1519. pod sadašnjim nazivom Zvornik. Ne zna se tačno kako je grad dobio ime i s tim u vezi postoji više pretpostavki. Turci su najvjerovatnije zauzeli Zvornik 1460. godine i držali sve do Austro-ugarske aneksije Bosne i Hercegovine 1878. godine. Uticaj Austro-ugarske monarhije se i dan danas osjeti naročito u oblasti arhitekture i građevinarstva. Za vrijeme Kraljevine Jugoslavije 1918-1941. godine Zvornik je ostao sjedište sreza. Ovakva administrativna podjela zadržala se i nakon Drugog svjetskog rata sve do 1952. godine kada su formirani «narodni odbori opština». Zvornik je nažalost pogođen ratom i ogromnim ljudskim i materijalnim razaranjima u periodu 1992-1995. godine.
TURISTIČKI POTENCIJALI, PRIRODNO I KULTURNO – ISTORIJSKO NASLIJEĐE
Grad Zvornik ima izuzetne prirodne i kulturno-istorijske vrijednosti koje predstavljaju potencijale za razvoj turizma. Među najznačajnije ubrajaju se već pomenuti reka Drina sa Zvorničkim jezerom, a zatim i rimski kamenolomi u Dardaganima, srednjevjekovna tvrđava Đurđev grad, stećci,te izvori ljekovite mineralne vode u Kiseljaku.
Rimski kamenolomi
Rimski kamenolomi u Dardaganima – Ovo vrijedno arheološko nalazište koje se nalazi u blizini grada Zvornika, u Dardaganima (područje mjesne zajednice Cer), datira iz perioda od 1. do 5. vijeka. Bio je najveći rimski kamenolom na Balkanu, a pretpostavlja se da je ovo najveći i najbolje očuvan spomenik jamskog tipa rimskih kamenih spomenika u Evropi. Lokalitet se sastoji od podzemnog rudnika i dva površinska kopa. Slovenački arheolozi su otkrili da je kamen sa ovog lokaliteta korišten za gradnju Sirmijuma, jednu od prestonica rimskog carstva.
Srednjevijekovna tvrđava – Đurđev Grad
Posebno obilježje Zvorniku daje trodijelno, a istovremeno jedinstveno srednjevijekovno utvrđenje. Pretpostavlja se da je tvrđava podignuta krajem 13. ili početkom 14. vijeka. Tvrđavu je u 15. vijeku zauzeo despot Đurađ Branković po kome i nosi ime. Tvrđavu su kasnije proširili Turci za vrijeme svoje vladavine (1460-1878), a nadograđivali Austrougari čija je posada u zvorničkoj tvrđavi bila smještena u periodu od 1878. do 1918. godine, tako da danas tvrđava predstavlja svjedočanstvo različitih istorijskih perioda. Tvrđava je od strane Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika proglašena za Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Grad čine tri međusobno povezana dijela: Donji (pored puta Zvornik-Sarajevo, sa prepoznatljivom gradskom kapijom), Srednji (najstariji dio, sa Velikom kulom visokom 20 metara u središnjem dijelu utvrđenja) i Gornji grad (na uzdignutom brdu iznad Zvornika, na oko 400 m nadmorske visine). U neposrednoj blizini tvrđave nalazi se Crkva Sv. Petke Trnove, koja je građena po uzoru na Njegoševu kapelu sa Lovćena. Za tvrđavu se vezuju brojne legende kao i ona da je grad podigla žena Đurđeva, prokleta Jerina. Kako su turistima uvjek interesantna mjesta legendi i priče obogaćene maštom, i ove legende će se koristiti i u turističke svrhe. Do tvrđave je moguće doći 7km dugim asfaltnim putem preko naselja Srpska Varoš ili pješačkom stazom dugom 1.700m koja vodi iz centra grada preko naselja Bair. Pješačka staza, koja vodi i do uređenog izletišta Kaplan, pogodna je za rekreativna kretanja.
Izletište Kaplan je jedno od nekada najljepših i uređenih izletišta koje se nalazi prije Đurđev Grada i sa koga se pruža predivan pogled na Zvornik.
Kušlat je kompleks napuštenih vojnih objekata uz obalu rijeke Drinjače, te nedaleko od rijeke Drine i Zvorničkog jezera koji svoji položajem i ambijentom pruža mogućnost za razvoj slobodnih aktivnosti, turističke delatnosti, ugostiteljstva, a posebno sportsko-rekreativnih aktivnosti.
Stećci
S obzirom da je područje Grada naseljeno još prije 3000 godina, na ovim prostorima su različite društvene grupe za sobom ostavile tragove koji su danas vrijedni spomenici kulture. Arheološka istraživanja su pokazala da srednjevjekovno kulturno-istorijsko nasleđe Zvornika izuzetno obogaćuju i nekropole i stećci. Na području Grada Zvornik evidentirano je ukupno 56 nekropola sa oko 800 stećaka, od kojih su tri sa natpisima, a 44 imaju reljefne ukrase.
Izvori mineralne vode Kiseljak
Kiseljak je malo i gostoljubivo naseljeno mjesto na samo 24 km od Zvornika, koje se odlikuje izuzetno očuvanom okolinom. U centralnom dijelu naselja, duž toka male rijeke Jasenica, izvire devet po kvalitetu, kapacitetu, ljekovitosti i ukusu različitih mineralnih voda, po mnogo čemu jedinstvenih u Evropi. Vode su otkrivene krajem 18. i početkom 19. vijeka. Ime su dobile po redoslijedu pronalaska i obrade izvora od jedan do devet (Jedinica, Dvojka…), a naučno je ispitano i utvrđeno da su veoma ljekovite kod najrazličitijih oboljenja.
Izvšeno je čišćenje i obeležavanje izvora, ozelenjavanje prostora, uređenje pešačkih staza, osvetljenje i montaža urbanog mobilijara-klupe, korpe za otpatke, granični stubići i sl. Ovako uređen prostor predstavlja potencijal za razvoj turizma
Most Kralja Aleksandra I Karđorđevića
U znamenitosti se ubraja i Stari željezni most koji je jedan od simbola grada. Most je sagrađen 1929. godine, a nosi ime po Kralju Aleksandru I Karađorđeviću, čija su sredstva pomogla gradnju mosta. Most, osim stalne upotrebe, ima istorijsku, estetsku i arhitektonsku vrijednost. Danas je to samo pješački most, a predstavlja vrlo važan simbol spajanja i razumjevanja ljudi Republike Srpske i Srbije. Grad Zvornik proglasio je Most zaštićenim istorijskim objektom.
Kasina – Biblioteka i Muzejska zbirka
Vrijedno je pomenuti i zgradu Kasine (objekat iz Austro-ugarskog perioda) u kojoj je smještena Narodna biblioteka i Muzejska zbirka. Muzejska zbirka ima prirodnjačko, arheološko, istorijsko i etnološko odeljenje u kojima se čuva oko 2.000 eksponata. Među njima su plemenita periska školjka stara između 405 i 345 miliona godina, spomenici iz geološke praistorije i rimskog perioda, kao i stećci iz srednjeg vijeka.
Kulturno-sportske i druge manifestacije
U Zvorniku se održava veliki broj manifestacija koje značajno upotpunjuju turističku ponudu ovog grada i doprinose sadržajnijem boravku posjetilaca. Brojne kulturne, sportske, vjerske, zabavne i druge manifestacije čine grad „živim“ tokom cijele godine.
Najatraktivnija i po broju posjetilaca najveća manifestacija je Zvorničko ljeto. Organizuje se svake godine u periodu od 02. do 08. avgusta. Centralni dio programa održava se na gradskoj plaži kada se posjetiocima priređuju koncerti poznatih izvođača, ali i na drugim lokacijama u gradu kao što su Plato u centru grada, park, glavna ulica, Narodna Biblioteka, Dom omladine itd. Pored muzičkih sadržaja, zastupljena su i druga kulturna dešavanja, kao što su na primjer likovne ili vajarske kolonije, sajam knjiga, književne večeri, tematski mini koncerti na Platou u centru grada, pozorišne predstave i slično. Posljednjeg dana manifestacije, uz prigodan program, Zvornik obilježava i svoju krsnu slavu Svetu Petku Trnovu, zaštitnicu grada. Zvorničko  ljeto ima dugu tradiciju od 11 godina i iz godine u godinu se sadržaji obogaćuju, ali i proširuju lokacije održavanja manifestacije kako bi se promovisale i kulturno-istorijske znamenitosti Zvornika. Tako se, na primjer, od 2010. godine, u cilju promocije starog zvorničkog mosta Kralja Aleksandra I Karađorđevića, održavaju susreti između opština Zvornik i Mali Zvornik pod nazivom „Ljudi i mostovi“. Manifestacija je uvrštena u turističku ponudu BiH i predstavlja najbolji reprezent Zvornika i regije.
Kada se radi o promociji etnogastronomskih vrijednosti ovog prostora u maju mjesecu održavaju se manifestacije „Zlatne ruke Zvornika“ i „Gastro susreti“. Posjetiocima ovih manifestacija se pruža mogućnost da kupe neki od ručnih radova i uživaju u specijalitetima ovog kraja.
Ljubiteljima sportskih manifestacija grad će biti zanimljiv tokom održavanja „Zvorničke džipijade“ (maj) i „Državnog prvenstva u kajaku i kanuu na mirnim vodama“ (jul). Pored navedenih, u Zvorniku se održava i niz drugih manifestacija kao što su: Svetosavska nedelja sa svetosavskim balom (januar), Kaimijini dani (jun), Vidovdanski sabor(jul), Konferencija beba (jun), DRISAMA fest (novembar), Festival dječijeg folklora (jun), Komedija fest i mnoge druge.
Klimatski uslovi
Klima na području Grada je umerena i kontinentalna. Leta su topla sa prosečnom temperaturom vazduha, najtoplijeg meseca jula je između 20 – 22 C stepeni.
Zime su većinom hladne, a temperatura najhladnijeg mjeseca januara kreće se od 1 – 8 stepeni C. Inače, ovi predeli imaju jače izraženu kontinentalnu klimu.
Trajanje vegetacionog perioda u proseku iznosi 150-200 dana sa prosečnim temperaturama od +16 do +18 stepeni C.
Po atmosferskim padavinama, teritorija Grada spada u siromašna područja. Prosečne godišnje padavine iznose oko 850 mm/m2 atmosferskog taloga u obliku kiše ili snega. Padavine su ravnomerno raspoređene u toku godine. Najintenzivnije su padavine u jesen i proleće. Srednja godišnja relativna vlažnost je 78%, a najmanja je u letnjem periodu, oko 60% dok se zimi kreće i preko 85%. Visina snega na pojedinim područjima bude i do 1,20 m sa čestim smetovima, što ugrožava saobraćaj i pričinjava štete na krovovima stambenih i drugih objekata.
Vetrovi su retki i slabi. Preovladavajuća su jugozapadna vazdušna strujanja i imaju ujedno i najveće brzine. Maksimalna brzina vetra je zabeležena iz južnog pravca i iznosila je 100 km/h, i uglavnom pričinjavaju štetu na krovovima i dalekovodnim stubovima.
Magle su karakteristične uz doline, uz reku Drinu, Sapnu i druge. Veoma su česte i pojavljuju se tokom cele godine sa najvećom izraženosti u proleće i jesen.
Dakle, što sa tiče klimatskih činilaca koji su od značaja za procenu ugroženosti od prirodnih i drugih nesreća, treba istaći sledeće:
– da se temperatura vazduha odlikuje velikim kolebanjem u toku godine,
– da je relativna vlažnost vazduha nešto povećana u odnosu na susedne krajeve i iznosi oko 78%,
– da prosečne godišnje padavine iznose oko 850mm/m2 i da oko 107 dana otpada na vreme padavina,
– da su vetar i vazdušna strujanja uopšte na teritoriji opštine karakteristična i kanalisana dolinom        reke Drine i jugozapadnim pravcem i da praktično imaju najveću brzinu koja iznosi 3,4 m/sec,
– da osunčavanje u toku godine traje oko 2005 h. ili 45% od mogućeg trajanja.
Hidrografska mreža
Hidrografska mreža Grada Zvornik je razvijena s obzirom da područje Grada Zvornik obiluje vodama koje se javljaju u vidu izvora ili u obliku manjih ili većih vodotoka. Najveći vodostaji su u prolećnim mesecima.
Rijeka Drina, koja čini hidrografsku okosnicu opštine, sa pritokama raspolaže znatnim hiroenergetskim potencijalom.
Drina i reka Sapna često pri većem vodostaju plave poljoprivredna zemljišta u priobalnim terenima i tako pričinjavaju štetu poljoprivrednim kulturama, stambenim i drugim objektima.
Zbog više izgrađenih hidroakumulacija na Drini i njenim pritokama u gornjem toku, Drina, u slučaju velikih i obilnih padavina i naglog rasta vodostaja može da ugrozi područje Grada Zvornik.
Ako protok vode na brani u Zvorniku iznosi 800-1000 m3/sec, nema opasnosti od poplava. Međutim, ako protok vode na brani u Zvorniku dostigne 2500 m3/sec i više, moraju se uvesti mere pripravnosti za odbranu od poplave. Ako protok vode dostigne 5500 m3/sec biće poplavljeni niži delovi grada (Beksuja), kao i delovi naselja Karakaja, Čelopeka, Tršića, Tabanaca, Kozluka, Roćevića i Srednjeg Šepka. Pri protoku od 9000 m3/sec biće poplavljen Zvornik od obale do ul. Svetog Save i Lisičnjaka, kao i ulica Vuka Karadžića i naselja od Zvornika do Branjeva, tj. sve poljoprivredne površine od obale Drine do puta Zvornik – Bijeljina.
Rijeka Sapna, čije slivno područje ima površinu od 104 km2, a dužina toka je 25 km, može da dostigne maksimalni protok od 14 m3/sec. Zbog velike potisne moći vode iz gornjeg i srednjeg dela vodotoka, a zbog toga što ima mali pad vodotoka u donjem delu, Sapna vrlo često plavi okolna zemljišta, a kritično stanje nastaje kada istovremeno dođe do velikog vodostaja Drine. U takvoj situaciji Sapna poplavi veće površine plodnog zemljišta i dobar broj stambenih i drugih objekata, kao i putne saobraćajnice Karakaj – Šetići i Karakaj – Bijeljina.
Ostali vodotoci, kao što su: Hoča, Zlatica, Kozlučka, Jasenička, Kamenička i Lokanjska reka su bujičastog karaktera i izlivanjem iz svojih korita pričinjavaju velike štete u poljoprivredi, kao i stambenim i privrednim objektima.
Potok Hoča ima površinu slivnog područja od oko 45 km2 i dužinu vodotoka 18 km. Pri obilnijim padavinama maksimalni protok vode dostigne 1,5 m3/sec pa plavi teren u okolini korita, a posebno u rejonu Karakaja, čime ugrožava industrijske objekte i dobar broj stambenih objekata, čineći pri tom velike materijalne štete.
Potok Zlatica protiče kroz grad i ima površinu sliva oko 5 km2 dok je dužina vodotoka kroz urbano područje 3,3 km. Maksimalni protok Zlatice zabeležen je u mesecu junu 1987. god, i iznosio je oko 75 m3/sec. Voda se tada izlila iz korita i poplavila objekte Zdravstvenog centra Zvornik i više stambenih i drugih objekata, čime je pričinila i veliku materijalnu štetu.
Na oba napred navedena potoka preduzete su mere regulisanja, ali nije dovoljno učinjeno i ne daje garanciju zaštite u slučaju novih katastrofalnih padavina. Do konačne regulacije ovih tokova neophodno je zabraniti gradnju stambenih objekata u rejonima koji mogu biti poplavljeni.
Kozlučka, Jasenička, Kamenička i Lokanjska reka se takođe izlivaju pri velikim vodostajima i pričinjavaju štete u poljoprivredi a i ugrožavaju više stambenih i drugih objekata. Na Kozlučkoj i Jaseničkoj reci preduzete su određene preventivne mere koje u dobroj meri pozitivno utiču na ublažavanje od posledica poplava.
Pored navedenog, elementarnim nepogodama, usled obilnih padavina na slivu brane Crvenog mulja TG „Birač“, ili u slučaju jačeg zemljotresa može doći do prelivanja ili rušenja i zemljane brane iz koje bi crveni mulj mogao poplaviti i ugroziti deo površina oko reke Sapne do reke Drine, što bi prouzrokovalo velike posledice, kako na poljoprivrednim usevima, tako i na stambenim i poslovnim objektima i objektima izgrađenim uz obalu reke Sapne i put Karakaj – Šetići, od Đulića do Čelopeka i Karakaja.
Obzirom na sastav mulja i veliku koncentrisanost lužine, izlivanje većih količina predstavlja veliku opasnost po život stanovništva u tom području opštine.
ZVORNIČKO JEZERO
25 km dugačko jezero Hidroelektrane Zvornik pogodno za razvoj nautičkog turizma, bogato mladicom, somom, šaranom, bijelom ribom.
Ovdje je razvijen sportski ribolov organizovan kao sportsko ribolovačko društvo. Bogastvo ovog prostora daje izvanredne preduslove za razvoj ribolovnog turizma.
Putna mreža
Mrežu saobraćajnica u Gradu Zvornik čini 936 km, od čega 73 km magistralnih, 22 km regionalnih i 260 km lokalnih puteva, kao i još oko 560 km nekategorisanih puteva.
Mrežu magistralnih puteva čine putevi Zvornik – Konjević Polje, Zvornik – Karakaj – Crni Vrh, Karakaj – Šepak – Donja Pilica.
Regionalne puteve čine Karakaj – Šetići i Drinjača – Zelinje.
Lokalnim putevima povezano je oko 40 naseljenih mesta sa magistralnim i regionalnim putevima, a nekategorisanim putevima ostala naseljena mesta u Gradu Zvornik.
U Zvorničkim naseljima Kozluk i Divič uspostavljene su ulice za saobraćaj u dužini oko 20 km.
Prugom normalnog koloseka od Karakaja preko mosta na Drini, Grad je povezan sa Srbijom, tj. preko Šapca ka Beogradu.
Prugom Tuzla – Zvornik Grad je povezana sa železničkim saobraćajem u Federaciji BiH.
Na lokalnim i nekategorisanim putevima u zimskom periodu zbog većih snežnih padavina i leda može u dužem periodu doći do prekida saobraćaja, naročito na pravcima: Kozluk – Malešić, Zvornik – Snagovo, Kamenički most – Gornja Kamenica, Oraovac – Kitovnice, Kosa – Pećine.